Στοιχεία για το "ύφος"

 Ύφος:
πρόκειται για τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ο λογοτέχνης εκφράζει τη σκέψη του και τον ψυχικό του κόσμο.
 Βασικά στοιχεία ύφους:
- Γλώσσα: λεξιλόγιο πλούσιο, φτωχό, καθημερινό, απλό
- Σύνταξη: παρατακτική ή υποτακτική σύνταξη
- Σχήματα λόγου: μεταφορές, παρομοιώσεις…
- Άλλα εκφραστικά μέσα: εικόνες, διάλογος…..
 Είδη ύφους:
- Απλό (ή και αφελές): χωρίς περιττά στολίδια
- Γλαφυρό: πλούσιο λεξιλόγιο και εκφραστικά μέσα. Η υπερβολή το κάνει επιτηδευμένο
- Υψηλό( ή μεγαλοπρεπές): περιεχόμενο με υψηλές έννοιες. Η υπερβολή το κάνει πομπώδες
- Μικτό: συνδυασμός των προηγούμενων κατηγοριών, κυρίως ως προς τα θετικά.

Αφηγηματικοί τρόποι

Α. Αφήγηση: Γεγονός- δράση- Χρόνος
• Ο αφηγητής: (α) ομοδιηγητικός αφηγητής: α΄ πρόσωπο
(β) ετεροδιηγητικός αφηγητής: γ΄ πρόσωπο
• Τρόπος αφήγησης: (α) χρονολογική σειρά (γ) προοικονομική αφήγηση
(β) αναδρομική αφήγηση
• Παράγοντες αφήγησης: ‣ Πρόσωπα (ποιοι;)
‣ Τόπος (πού;)
‣ Χρόνος (πότε;)
‣ Υπόθεση (τι; & πώς;)
• Χρήση γλώσσας: αξιοποίηση ρήματος (δράσης και σκέψης) σε παρελθοντική βαθμίδα. Το παρόν επιλέγεται για έμφαση.

Β. Περιγραφή: Εικόνα- Τόπος
• Περιγραφή από σταθερό σημείο: μέσα  έξω, πάνω  κάτω, αριστερά  δεξιά, γενικά ειδικά
• Περιγραφή σε κίνηση: σειρά με την οποία βλέπουμε τις λεπτομέρειες.
• Εικόνες οσφρητικές, ακουστικές, κινητικές, ρεαλιστικές, λυρικές
• Χρήση γλώσσας: επίθετα, παρομοιώσεις, μεταφορές, επιρρήματα, αισθήσεις

Γ. Διάλογος: Η δράση εκτυλίσσεται «ζωντανά»
 Με το διάλογο η δράση της αφήγησης γίνεται πιο ενδιαφέρουσα, καθώς μεταφέρει μπροστά στα μάτια μας τη σκηνή, όπου διαδραματίζονται τα συμβάντα.
 Τα αναγνωριστικά σημάδια του διαλόγου είναι τα εισαγωγικά «…..» ή η παύλα στην αρχή κάθε αράδας -…..
 Οι λέξεις που ακολουθούν (επεξηγήσεις) μετά δείχνουν το πρόσωπο που μιλάει & μεταφέρουν και άλλες πληροφορίες, όπως τη συναισθηματική διάθεση αυτών που συνομιλούν.

Δ. Μονόλογος: Εξωτερικεύεται η σκέψη, το συναίσθημα ενός ήρωα
 Τα πρόσωπα «ζωντανεύουν» μέσα από την εξωτερίκευση (σε μας τους αναγνώστες) των σκέψεων και των συναισθημάτων τους.

Ε. Σχόλιο: Διατύπωση άποψης του αφηγητή
 Με το σχόλιο ο συγγραφέας ή ο αφηγητής ασκεί κριτική ή διατυπώνει μια άποψη για ένα γεγονός, ένα πρόσωπο.

Στοιχεία στιχουργικής

(α) ΣΤΙΧΟΣ: Πρόκειται για συνδυασμό λέξεων με ρυθμό και μέτρο, ώστε να υπάρχει αρμονία. Ένα χαρακτηριστικό του στίχου είναι ο αριθμός των συλλαβών του. Έτσι, στη ν.ε. ποίησης έχουμε 7σύλλαβους, 8σύλλαβους, 13 σύλλαβους και 15σύλλαβους στίχους.

(β) ΜΕΤΡΟ: είναι ο συνδυασμός τονισμένων και άτονων συλλαβών ενός στίχου, που δημιουργεί ρυθμό και μουσικότητα στο ποίημα.

Μερικά μέτρα:
1. Ο ίαμβος:
Αποτελείται από μία άτονη (υ) και μία τονισμένη συλλαβή ( ΄_ )
Έχει τη μορφή:
υ ΄_
2. Ο τροχαίος:
Αποτελείται από μία τονισμένη συλλαβή ( ΄_ ) και μία άτονη (υ)
Έχει τη μορφή:
΄_ υ
3. Ο ανάπαιστος:
Αποτελείται από δύο άτονες (υ υ) και μία τονισμένη συλλαβή ( ΄_ )
Έχει τη μορφή:
υ υ ΄_
4. ο δάκτυλος
Αποτελείται από μία τονισμένη συλλαβή ( ΄_ ) και δύο άτονες (υ υ)
Έχει τη μορφή:
΄_ υ υ

(β) ΟΜΟΙΟΚΑΤΑΛΗΞΙΑ: το ομόηχο των τελευταίων φθόγγων των στίχων σε ένα ποίημα
- είδη ομοιοκαταληξίας
ι. Ζευγαρωτή: α ιι. Πλεχτή: α ιιι. Σταυρωτή: α
β β β
γ γ γ
δ δ δ


(δ) ΣΤΡΟΦΕΣ: οι ενότητες στις οποίες είναι χωρισμένο το ποίημα (τρίστιχες, τετράστιχες…)

Θυμήσου:
Στα δημοτικά τραγούδια ο στίχος είναι ανομοιοκατάληκτος ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος
Στη νεότερη ποίηση έχουμε ελεύθερο μέτρο και στίχο, καθώς ο ρυθμός είναι εσωτερικός .

Σχήματα λόγου

Τα σχήματα λόγου όχι μόνο δίνουν ζωντάνια στο λόγο, αλλά συμβάλλουν στον αλληγορικό - συμβολικό λόγο.